Rękojmia na samochód używany – co warto wiedzieć?

Zakup używanego samochodu wiąże się z ryzykiem ujawnienia wad, których nie dało się wykryć podczas oględzin. Mogą to być zarówno usterki techniczne, jak i problemy prawne, np. związane z własnością pojazdu. W takich sytuacjach kupujący nie pozostaje bez ochrony – podstawowym narzędziem jest rękojmia wynikająca z przepisów Kodeksu cywilnego.

Rękojmia działa niezależnie od tego, czy sprzedawca wiedział o wadzie, i obejmuje zarówno przedsiębiorców, jak i osoby prywatne (z pewnymi wyjątkami). W praktyce oznacza to, że w przypadku wykrycia wady możesz dochodzić swoich praw – pod warunkiem że spełnione są określone przesłanki. W dalszej części wyjaśniamy, kiedy rękojmia przysługuje i jak skutecznie z niej skorzystać.

Czym jest rękojmia przy sprzedaży auta używanego? 

Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne samochodu używanego. Oznacza to, że jeśli pojazd ma wadę istniejącą w chwili sprzedaży, kupujący może dochodzić swoich roszczeń – niezależnie od tego, czy sprzedawca wiedział o usterce.

Zakup auta używanego nie wyklucza również gwarancji, jeśli została ona udzielona przez producenta lub sprzedawcę, jednak jest ona dobrowolna. Rękojmia działa z mocy prawa i obejmuje zarówno sprzedaż między osobami prywatnymi, jak i przez przedsiębiorców (przy czym w niektórych przypadkach może zostać ograniczona lub wyłączona).

Rękojmia na samochód używany – podstawa prawna

Zasadę rękojmi reguluje Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 556 sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wady fizyczne lub wady prawne. W świetle definicji zawartych w ustawie samochód używany jest uznany za rzecz ruchomą, a zatem obowiązuje rękojmia.

Wada fizyczna została opisana w art. 556[1]§ 1. Przepis wyraźnie wskazuje przesłanki jej wystąpienia. O wadzie fizycznej mówimy, gdy używany samochód:

1. nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
2. nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
3. nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;

Z kolei wada prawna została zdefiniowana w art. 556[1] i oznacza sytuację, w której sprzedana rzecz stanowi własność albo jest obciążona prawem osoby trzeciej, ograniczona w korzystaniu lub rozporządzaniu co mogłoby wynikać z decyzji lub orzeczenia właściwego organu. Przykładem jest sytuacja, w której trwa postępowanie komornicze i samochód został zajęty (sprawdź: Kupno samochodu od komornika – co warto wiedzieć?).

Ustawodawca stworzył także katalog praw przysługujących kupującemu z tytułu rękojmi. Jeżeli sprzedany samochód ma wady kupujący może dokonać następujących czynności:

• żądać odstąpienia od umowy,
• domagać się obniżenia ceny,
• rościć o usunięcie wad,
• wymagać wymiany rzeczy na pozbawioną wad.

Ile trwa rękojmia na samochód używany? 

Rękojmia na samochód używany co do zasady obowiązuje przez 2 lata od dnia wydania pojazdu kupującemu. W przypadku rzeczy używanej okres ten może zostać skrócony do 1 roku, ale tylko wtedy, gdy zapis taki znalazł się w umowie – najczęściej przy sprzedaży przez przedsiębiorcę lub między osobami prywatnymi.

Sprzedawca odpowiada za wady fizyczne i prawne istniejące w chwili wydania auta, nawet jeśli ujawnią się później. W przypadku konsumenta obowiązuje domniemanie, że wada wykryta w ciągu 2 lat istniała już w momencie zakupu. Kupujący powinien poinformować sprzedawcę o wadzie i wskazać swoje żądanie (np. naprawę, obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy), przy czym brak natychmiastowego zgłoszenia nie powoduje automatycznej utraty uprawnień.

Kiedy rękojmia nie zadziała?

Rękojmia nie ma zastosowania, jeśli kupujący wiedział o wadzie pojazdu w chwili zakupu i mimo to zdecydował się na transakcję. W takiej sytuacji nie może później powoływać się na tę konkretną wadę jako podstawę roszczeń.

Odpowiedzialność sprzedawcy nie powstaje również wtedy, gdy samochód jest sprawny, ale po zakupie nie spełnia indywidualnych oczekiwań kupującego. Rękojmia nie obejmuje także usterek wynikających z normalnego zużycia eksploatacyjnego pojazdu.

Warto pamiętać, że przy sprzedaży między osobami prywatnymi rękojmia może zostać ograniczona lub całkowicie wyłączona w umowie. Wyłączenie to nie obowiązuje jednak, jeśli sprzedawca podstępnie zataił wadę – w takiej sytuacji nadal ponosi odpowiedzialność.

Warto wiedzieć! Jeżeli sprzedający mówi o wadach pojazdu, warto wypisać je w dokumencie sprzedażowym. Najczęściej będzie to umowa kupna-sprzedaży. Nawet jeśli sprzedający wystawia fakturę, nic nie stoi na przeszkodzie, by dodatkowo zawrzeć umowę kupna-sprzedaży. W dokumencie wypisz wszystkie wady fizyczne samochodu, o których poinformował Cię sprzedający. Wówczas zachowasz rękojmię sprzedawcy za wady, o których zbywca Cię nie poinformował. Dzięki temu unikniesz sytuacji, w której zrzekasz się rękojmi za wady fizyczne, bo sprzedawca Ci o nich powiedział, a po zakupie wyjdzie coś, o czym sprzedawca nie powiedział. Ty zaś zrzekłeś się już rękojmi.

Czy można wyłączyć rękojmię przy sprzedaży auta?

Rękojmia na samochód używany może zostać ograniczona lub całkowicie wyłączona, ale tylko w przypadku sprzedaży między osobami prywatnymi. W takiej sytuacji odpowiedni zapis musi znaleźć się w umowie kupna-sprzedaży.

Inaczej wygląda to przy sprzedaży przez przedsiębiorcę (np. komis lub dealer) na rzecz konsumenta. W takim przypadku wyłączenie rękojmi nie jest możliwe – sprzedawca zawsze ponosi odpowiedzialność za wady pojazdu. Może natomiast skrócić okres rękojmi do 1 roku, jeśli dotyczy to rzeczy używanej i zostało jasno zapisane w umowie.

Warto pamiętać, że nawet skuteczne wyłączenie rękojmi nie chroni sprzedawcy, jeśli podstępnie zataił wadę pojazdu. W takiej sytuacji kupujący nadal może dochodzić swoich roszczeń.

Jak skorzystać z rękojmi na samochód używany?

Skorzystanie z rękojmi jest możliwe, gdy kupujący wykryje wadę, o której nie miał wiedzy w chwili zawarcia umowy. Najczęściej bowiem stosowane nieuczciwe praktyki sprzedawców to cofanie liczników, ukrywanie szkodowości pojazdu, fałszowanie dokumentów o stanie technicznym czy pozorne maskowanie wad.

Warto także pamiętać, że nawet jeśli handlarz sam nie był świadom wad, to wciąż obowiązuje go odpowiedzialność prawna. Chodzi tutaj o wadę, która powstała w rzeczy sprzedanej przed jej wydaniem kupującemu bądź też powstała później, lecz z przyczyny tkwiącej w momencie sprzedaży.  

W przypadku sporu kupujący używane auto ma prawo wystąpić na drogę sądową. W  orzecznictwie można zauważyć wyraźną tendencję sądów do ochrony kupującego.

Wyrok z uzasadnieniem Sąd Rejonowy w Ostrołęce z dnia 21 kwietnia 2021, syg. I C 435/18 :

,,[…] w razie ujawnienia się wady fizycznej przedmiotu sprzedaży sprzedawca jest odpowiedzialny wobec kupującego za istnienie tej wady, przy czym odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady sprzedanej rzeczy ma charakter absolutny, co oznacza, że sprzedawca ponosi taką odpowiedzialność niezależnie od tego, czy to on spowodował wadliwość rzeczy, czy ponosi w tym zakresie jakąkolwiek winę, a nawet czy w ogóle wiedział lub mógł wiedzieć o tym, że sprzedawana rzecz jest wadliwa. Brak wiedzy sprzedającego o istnieniu wady rzeczy sprzedanej nie powoduje zatem wyłączenia jego odpowiedzialności z tytułu rękojmi, bo wystarczającą przesłanką odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest ustalenie, że odebrana przez kupującego rzecz ma wady.’’ [2]

Rękojmia na samochód używany a ubezpieczenie

Rękojmia dotyczy odpowiedzialności sprzedawcy za wady fizyczne i prawne pojazdu i nie ma bezpośredniego związku z obowiązkami ubezpieczeniowymi. Oznacza to, że ewentualne roszczenia z tytułu rękojmi (np. obniżenie ceny czy odstąpienie od umowy) funkcjonują niezależnie od tego, czy samochód jest objęty ubezpieczeniem OC lub AC.

Po zakupie auta nabywca przejmuje polisę OC poprzedniego właściciela. Umowa ubezpieczenia nie wygasa, ale ubezpieczyciel może dokonać rekalkulacji składki, uwzględniając dane nowego właściciela. Kupujący może kontynuować polisę do końca jej trwania albo w dowolnym momencie ją wypowiedzieć i zawrzeć nową umowę w innym towarzystwie.

Sprzedający ma obowiązek zgłosić zbycie pojazdu w ciągu 30 dni, a kupujący – zadbać o zachowanie ciągłości ubezpieczenia OC. Warto pamiętać, że polisa przejęta po poprzednim właścicielu nie odnawia się automatycznie, dlatego przed jej wygaśnięciem trzeba zawrzeć nową umowę. W praktyce zmiana ubezpieczyciela często pozwala lepiej dopasować zakres ochrony i koszt składki do indywidualnej sytuacji kierowcy.

Bibliografia:

[1] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

[2] I C 435/18 – wyrok z uzasadnieniem, Sąd Rejonowy w Ostrołęce z 2021-04-21