Szkoda całkowita w OC i AC – wszystko, co trzeba wiedzieć

Szkoda całkowita występuje wtedy, gdy naprawa pojazdu jest niemożliwa albo nieopłacalna, a sposób jej rozliczenia zależy od tego, czy szkoda likwidowana jest z OC, czy AC. W ubezpieczeniu OC decyduje przekroczenie wartości auta, natomiast w AC – próg opłacalności naprawy określony w OWU. To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na wysokość odszkodowania i dalsze losy pojazdu. Dlatego przed zaakceptowaniem decyzji ubezpieczyciela warto dokładnie wiedzieć, z czym wiąże się szkoda całkowita.

Szkoda całkowita to jedno z najbardziej problematycznych pojęć w likwidacji szkód komunikacyjnych. Choć nie ma jej ustawowej definicji, jest powszechnie stosowana przez towarzystwa ubezpieczeniowe zarówno w OC sprawcy, jak i w autocasco. W praktyce oznacza to, że zamiast naprawy pojazdu ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie, a właściciel musi sam zdecydować, co zrobić z uszkodzonym autem.

W dalszej części wyjaśniamy, czym różni się szkoda całkowita w OC i AC, kiedy ubezpieczyciel ma prawo ją orzec, jak obliczane jest odszkodowanie oraz w jakich sytuacjach można skutecznie odwołać się od jego decyzji. Dzięki temu łatwiej ocenisz, czy zaproponowane rozliczenie jest zgodne z przepisami i czy rzeczywiście się opłaca.

Czym jest szkoda całkowita i kiedy się ją orzeka?

Szkoda całkowita występuje wtedy, gdy naprawa pojazdu jest niemożliwa albo ekonomicznie nieuzasadniona, ponieważ koszt naprawy pojazdu przekracza wartość pojazdu sprzed szkody lub próg opłacalności określony w umowie ubezpieczenia. W praktyce oznacza to, że ubezpieczyciel stwierdza szkodę całkowitą zamiast finansować przywrócenie stanu poprzedniego lub naprawę samochodu.

Pojęcia szkody całkowitej nie definiują wprost przepisy prawa – funkcjonuje ono w praktyce likwidacji szkód i jest stosowane zarówno w przypadku ubezpieczenia OC, jak i ubezpieczenia AC. W przypadku szkody całkowitej z OC decydujące znaczenie ma to, czy wartość przewidywanych kosztów naprawy przekracza wartość samochodu ustalone na dzień likwidacji szkody. Gdy tak się dzieje, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej zamiast naprawienia szkody poprzez przywrócenie stanu sprzed wypadku.

W przypadku AC szkoda całkowita auta jest oceniana według zasad zapisanych w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Towarzystwo ubezpieczeniowe porównuje koszty naprawy z wartością rynkową pojazdu w stanie nieuszkodzonym, najczęściej z dnia szkody lub dnia ustalenia odszkodowania. Jeżeli próg opłacalności zostanie przekroczony, ubezpieczyciel stwierdzi szkodę całkowitą i rozliczy ją w formie świadczenia pieniężnego.

Orzeczeniu szkody całkowitej towarzyszy kalkulacja kosztów naprawy oraz wycenę ubezpieczyciela, obejmującą wartość samochodu i wartość wraku, czyli pozostałości pojazdu. Po stwierdzeniu szkody całkowitej właściciel pojazdu zachowuje prawo do sprzedaży pozostałości pojazdu, naprawy auta na własną rękę lub przekazania go do legalnej stacji demontażu. Decyzji ubezpieczyciela można się odwołać, zwłaszcza gdy wysokość odszkodowania lub wycena wraku pojazdu budzą wątpliwości – w takich sytuacjach pomoc może zapewnić także Rzecznik Finansowy.

Czym różni się szkoda całkowita w OC i AC?

Nie ma określonej definicji szkody całkowitej. To pojęcie jest wykorzystywane przez towarzystwa ubezpieczeniowe przy wydawaniu decyzji dotyczących odszkodowań zarówno OC, jak i AC. Jednak to pojęcie jest inaczej określane w przypadku obowiązkowego ubezpieczenia i dobrowolnego autocasco.

W przypadku OC ubezpieczyciel uzna szkodę całkowitą, gdy pojazd nie nadaje się do naprawy oraz koszt naprawy przewyższa wartość samochodu. Kwota odszkodowania, jaką otrzyma właściciel, to wartość auta sprzed zdarzenia, pomniejszona o wartość pozostałości po samochodzie. Zgodnie z kodeksem cywilnym (art. 363 §1), przedmiot szkody musi zostać naprawiony do stanu sprzed zdarzenia lub musi należy wypłacić odpowiednią kwotę pieniężną. Jeżeli naprawa jest niemożliwa albo wiąże się z nadmiernymi kosztami, pozostaje tylko odszkodowanie poprzez wypłatę pieniędzy.

W przypadku AC każdy ubezpieczyciel stosuje inny próg opłacalności naprawy. Informacje o tym można znaleźć w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU). Zazwyczaj opłacalność naprawy znajduje się między 70% a 80% wartości samochodu. Szkoda całkowita jest uznawana wtedy, gdy wartość naprawy przekroczy próg opłacalności. W wyliczaniu kosztów naprawy towarzystwa ubezpieczeniowe korzystają z systemów eksperckich. Nie uwzględnia się amortyzacji części zamiennych, zużycia eksploatacyjnego w elementach układu wydechowego, hamulcowego, ogumieniu i akumulatorze.

Kiedy szkoda całkowita jest orzekana z OC

Szkoda całkowita z OC jest orzekana wtedy, gdy koszt naprawy pojazdu przekracza wartość pojazdu sprzed szkody. W takiej sytuacji ubezpieczyciel sprawcy uznaje, że przywrócenie stanu poprzedniego wiązałoby się z nadmiernymi trudności lub nieuzasadnionymi kosztami.

Podstawą takiej decyzji są przepisy kodeksu cywilnego, zgodnie z którymi w przypadku szkody całkowitej roszczenie poszkodowanego ogranicza się do zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej. Oznacza to, że zamiast naprawy samochodu wypłacane jest odszkodowanie obliczone na podstawie wartości rynkowej pojazdu sprzed szkody oraz wartości pozostałości pojazdu.

W praktyce szkoda całkowita z OC sprawcy najczęściej dotyczy starszych aut lub takich, których koszty naprawy przekraczają wartość samochodu już przy pozornie niewielkich uszkodzeniach.

Kiedy szkoda całkowita jest orzekana w AC

W przypadku AC szkoda całkowita jest orzekana wtedy, gdy koszt naprawy przekroczy próg opłacalności określony w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Najczęściej wynosi on od 70% do 80% wartości pojazdu w stanie nieuszkodzonym.

Każda firma ubezpieczeniowa może stosować inne zasady, dlatego w przypadku AC kluczowe znaczenie mają zapisy OWU, a nie przepisy kodeksu cywilnego. Ubezpieczyciel porównuje koszt naprawy z wartością samochodu ustaloną na dzień szkody lub dzień ustalenia odszkodowania.

W praktyce oznacza to, że szkoda całkowita w AC może zostać orzeczona nawet wtedy, gdy naprawa samochodu jest technicznie możliwa, ale ekonomicznie nieopłacalna z punktu widzenia zakładu ubezpieczeń.

Jak wylicza się odszkodowanie?

Odszkodowanie przy szkodzie całkowitej wylicza się metodą dyferencyjną. Polega ona na odjęciu wartości pozostałości pojazdu od wartości pojazdu sprzed szkody.

Ubezpieczyciel przygotowuje wycenę ubezpieczyciela, obejmującą:

• wartość rynkową pojazdu w stanie nieuszkodzonym,
• wartość wraku, czyli pozostałości pojazdu,
• kalkulację kosztów naprawy.

Wysokość odszkodowania to różnica między tymi wartościami. W przypadku AC sposób wyliczania odszkodowania może dodatkowo zależeć od zapisów polisy, np. zastosowania udziału własnego lub stałej sumy ubezpieczenia.

Przy szkodzie całkowitej kluczowe znaczenie ma prawidłowa wycena zarówno wartości pojazdu sprzed szkody, jak i wartości wraku. To właśnie te elementy najczęściej budzą wątpliwości poszkodowanych. Warto sprawdzić, czy ubezpieczyciel uwzględnił rzeczywisty stan pojazdu, jego wyposażenie oraz ceny rynkowe z dnia szkody. W przypadku rozbieżności możliwe jest zakwestionowanie wyceny i złożenie odwołania.

– mówi Katarzyna Gaweł, specjalistka ds. ubezpieczeń komunikacyjnych.

Co zrobić z wrakiem?

Po stwierdzeniu szkody całkowitej wrak pojazdu pozostaje własnością właściciela samochodu. Ubezpieczyciel nie ma obowiązku jego przejęcia, choć czasem może zaproponować taką możliwość.

Właściciel auta ma kilka opcji:

• sprzedać pozostałości pojazdu na rynku wtórnym,
• oddać samochód do legalnej stacji demontażu,
• naprawić auto na własną rękę,
• wnioskować o pomoc ubezpieczyciela w zbyciu wraku.

Warto pamiętać, że w przypadku trwałego uszkodzenia pojazdu konieczne może być jego wyrejestrowanie auta. Problemy z wyceną wraku lub zaniżoną wysokość odszkodowania można zgłaszać w ramach reklamacji, a w dalszej kolejności także do Rzecznika Finansowego.

Czy można odwołać się od stwierdzenia szkody całkowitej przez ubezpieczyciela?

Od decyzji ubezpieczyciela można się odwołać. Jednak trzeba przedstawić argumenty potwierdzające stanowisko poszkodowanego. Dla ubezpieczycieli orzeczenie szkody całkowitej jest korzystniejsze, ponieważ nie muszą pokrywać kosztów naprawy pojazdu (rozliczenie z warsztatem naprawiającym, sporządzenie kosztorysu przy wypłacie gotówkowej).

Najczęstszym problemem dla poszkodowanych jest sprzedaż wraku pojazdu. Często ubezpieczyciele określają jego wartość na wyższą kwotę niż faktycznie można go sprzedać. W takim przypadku można wystawić wrak na aukcji internetowej, po czasie, gdy nie uda się go zbyć w kwocie określonej przez ubezpieczyciela, można złożyć odwołanie. Jeżeli ubezpieczycielowi także nie uda się sprzedać go w takiej kwocie, powinien dopłacić różnicę w cenie sprzedaży.

Szkoda całkowita a auto zastępcze

W przypadku szkody całkowitej z OC poszkodowanemu przysługuje auto zastępcze na czas niezbędny do zakupu nowego pojazdu. Prawo to wynika z orzecznictwa sądów i obejmuje okres od dnia szkody do momentu, w którym właściciel samochodu może realnie nabyć inne auto.

Ubezpieczyciel sprawcy może pokryć koszty pojazdu zastępczego, jeżeli poszkodowany wykaże, że samochód jest mu potrzebny do codziennego funkcjonowania. W praktyce spory dotyczą najczęściej długości najmu – zakład ubezpieczeń często ogranicza odpowiedzialność do dnia wypłaty odszkodowania, co nie zawsze jest zgodne z aktualną linią orzeczniczą.

W przypadku AC zasady korzystania z auta zastępczego zależą wyłącznie od zapisów polisy i ogólnych warunkach ubezpieczenia. Nie każda umowa autocasco gwarantuje pojazd zastępczy przy szkodzie całkowitej.

Naprawa auta na własną rękę – czy to ma sens?

Naprawa auta po szkodzie całkowitej jest dopuszczalna, ale nie zawsze opłacalna. Przepisy nie zabraniają naprawy uszkodzonego pojazdu, nawet jeśli ubezpieczyciel stwierdził szkodę całkowitą.

Decyzję o naprawie warto poprzedzić realną oceną stanu pojazdu oraz kosztów przywrócenia go do stanu sprzed szkody. Jeżeli uszkodzone zostały elementy konstrukcyjne, naprawa samochodu może wymagać dodatkowego badania technicznego, co wiąże się z czasem i kosztami.

Trzeba również pamiętać, że wysokość odszkodowania nie zmienia się po samodzielnej naprawie – ubezpieczyciel rozlicza szkodę wyłącznie finansowo. W wielu przypadkach bardziej rozsądnym rozwiązaniem bywa sprzedaż wraku i przeznaczenie środków na zakup nowego pojazdu.

Michał Grzybowski

Redaktor

Dziennikarz i redaktor internetowy z wieloletnim doświadczeniem. Od lat zajmuje się tematami związanymi z motoryzacją oraz pozornie zawiłymi kwestiami związanymi z rynkiem ubezpieczeń komunikacyjnych. Wychodzi z założenia, że wszystkie – nawet najbardziej złożone tematy – można wyjaśnić w prosty i przystępny sposób.